قنات بلده

قنات بلده (کاریز بلده) رشته‌قناتی تاریخی در شهرستان فردوس است که به روایتی ساخت آن به پیش از اسلام و دوره ساسانی بازمی‌گردد. ناصر خسرو در سفرنامه خود این کاریز را به کیخسرو نسبت داده و از آبی عظیم سخن گفته که چهار فرسنگ در مسیر آن روان است. قنات بلده مسیری حدود ۳۵ کیلومتر را می‌پیماید و نزدیک به ۲٬۳۸۲ هکتار از زمین‌های فردوس را آبیاری می‌کند. در دوره صفوی شاه‌عباس رسیدگی به وقف آب بلده را به شیخ بهایی سپرد و او آب را به دو نهر برابر تقسیم کرد تا در هر هشت شبانه‌روز یک‌بار باغ‌ها سیراب شوند.

این کاریز در گذشته ۲۷ رشته قنات و چهار چشمه داشته که امروز تنها ۱۶ رشته آن، شامل ۱۲ رشته اصلی و ۴ رشته فرعی، فعال است. برای کاستن از نفوذ و تبخیر آب، پس از جاری‌شدن آن در سطح زمین، مقداری خاک رس به آب می‌افزایند تا گل‌آلود شود و منافذ مجرا بسته شود؛ کسی که این کار را بر عهده دارد «تیره‌گر» نامیده می‌شود. قنات بلده در سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۵) در چهلمین اجلاس میراث جهانی در استانبول، همراه ده قنات دیگر ایران، به فهرست میراث جهانی یونسکو راه یافت.