مجموعه جهانی تخت جمشید (پارسه)

تخت جمشید که در دوران باستان پارسه نامیده می‌شد، در دامنه کوه رحمت، در شمال شهرستان مرودشت در استان فارس و در نزدیکی شیراز قرار دارد. ساخت این مجموعه بزرگ حدود سال ۵۱۸ پیش از میلاد به فرمان داریوش بزرگ آغاز شد و در دوره پادشاهان بعدی هخامنشی همچون خشایارشا و اردشیر یکم ادامه یافت. این شهر به عنوان پایتخت تشریفاتی و آیینی شاهنشاهی هخامنشی کاربرد داشت و به‌ویژه در جشن نوروز، محل برگزاری مراسم رسمی و پذیرایی از نمایندگان اقوام و سرزمین‌های گوناگون تحت فرمان شاهنشاهی بود. این مجموعه حدود دو قرن پابرجا بود تا آنکه در سال ۳۳۰ پیش از میلاد به دنبال حمله اسکندر مقدونی، بخش بزرگی از آن دچار آتش‌سوزی و ویرانی شد.

بقایای برجای‌مانده از تخت جمشید شامل کاخ‌ها، تالارهای ستون‌دار، پلکان‌های تشریفاتی و نقش‌برجسته‌های متعدد است که نمونه بارز معماری و هنر دوره هخامنشی به شمار می‌روند. از میان بناها می‌توان به کاخ آپادانا با تالار ستون‌دار مرکزی و ایوان‌های جانبی، و پلکان‌های وسیع و کم‌شیب اشاره کرد که برای عبور باشکوه میهمانان ساخته شده بودند. نقش‌برجسته‌های تخت جمشید نمایندگان ملل گوناگون امپراتوری را در حال تقدیم هدایا به شاه به تصویر می‌کشند و معماری این مجموعه ترکیبی از عناصر هنری آشوری، مصری و یونانی را در کنار سبک بومی ایرانی نشان می‌دهد. تخت جمشید از سال ۱۹۷۹ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آثار باستانی ایران و جهان است.