مسجد جامع دامغان (تاریخانه)

مسجد تاریخانه دامغان یکی از کهن‌ترین مساجد شناخته‌شده ایران است که در بخش جنوب‌شرقی شهر دامغان در استان سمنان قرار دارد. قدمت این بنا به سده‌های دوم و سوم هجری قمری (سده‌های هشتم و نهم میلادی) بازمی‌گردد و به همین دلیل یکی از نخستین نمونه‌های معماری مسجد در ایران پس از ورود اسلام شناخته می‌شود.

این مسجد دارای پلانی مستطیل‌شکل با حیاطی مرکزی و رواق‌های ستون‌دار پیرامون آن است و در ساخت آن از خشت‌های خام بزرگ به شیوه معماری ساسانی بهره گرفته شده که شباهت آن را به کاخ‌های پیش از اسلام نشان می‌دهد. از میان سی‌وچهار ستون اولیه بنا، بیست‌وشش ستون همراه با طاق‌های ضربی و محرابی رو به قبله تاکنون باقی مانده است. تاریخانه دامغان که در آذر ۱۳۱۰ خورشیدی با شماره ۸۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده، نمونه‌ای ارزشمند از پیوند معماری ایرانِ پیش از اسلام با نخستین بناهای دوران اسلامی به شمار می‌رود.