نیایشگاه مند (آتشکده)

نیایشگاه مند که با نام کلات حیدری نیز شناخته می‌شود، بنایی صخره‌ای و کهن است که به دوره‌های اشکانی و ساسانی نسبت داده می‌شود. این بنا در دامنه کوه مند، در نزدیکی روستای کَلَل در بخش دشتی استان بوشهر، حدود بیست کیلومتری غرب خورموج قرار دارد و در سال ۱۳۷۷ خورشیدی با شماره ۲۰۹۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این محوطه با کندن دل کوه ساخته شده و شامل سه سطح مرتبط به هم، یک سکوی شبیه به تخت در بخش مرکزی، فضاهای طاق‌دار ساخته‌شده از سنگ و گچ و ملات، و چندین روزنه برای نورگیری است. پژوهشگران در طراحی آن تأثیرهایی از سنت‌های معماری بین‌النهرینی و همچنین وجود آبراهه‌ها و سکوهای پلکانی در پیرامون بنا را نشانه وجود فضایی وسیع‌تر در برابر ورودی آن می‌دانند؛ ویژگی‌هایی که این اثر را به یکی از بناهای منحصربه‌فرد مذهبی و آیینی جنوب ایران در دوران باستان تبدیل کرده است.