دیوار بزرگ گرگان (مار سرخ)

دیوار بزرگ گرگان، معروف به «دیوار سرخ» یا «مار سرخ»، یکی از عظیم‌ترین سازه‌های دفاعی ایران باستان است که در شمال استان گلستان، از سواحل دریای خزر در نزدیکی گمیشان تا دامنه‌های البرز امتداد می‌یابد. این دیوار در دوره ساسانی، احتمالاً در سده‌های پنجم و ششم میلادی، برای مقابله با هجوم اقوام کوچ‌رو شمالی و حفاظت از دشت‌های حاصلخیز گرگان ساخته شده و منابع تاریخی ساخت آن را به شاهانی چون یزدگرد یکم، پیروز یا خسرو انوشیروان نسبت می‌دهند.

این دیوار که با آجر پخته و ملات ساروج بنا شده، طولی نزدیک به دویست کیلومتر و عرضی حدود ده متر دارد و در طول مسیر خود با ده‌ها برج و قلعه نظامی همراه بوده است. دیوار بزرگ گرگان پس از دیوار چین دومین سازه دفاعی طولانی تاریخ جهان به شمار می‌رود و نشان‌دهنده توان مهندسی و نظامی امپراتوری ساسانی در حفاظت از مرزهای شمال‌شرقی ایران است.