رباط زین‌الدین (کاروانسرای مدور)

رباط زین‌الدین که به آن کاروانسرای مدور نیز گفته می‌شود، در مسیر جادهٔ یزد به کرمان و در نزدیکی شهرستان مهریز واقع شده و یکی از کاروانسراهای برجستهٔ دوران صفوی به شمار می‌رود. بر پایهٔ روایت‌های موجود، این بنا در سدهٔ دهم هجری قمری (سدهٔ شانزدهم میلادی) به دستور شاه عباس صفوی و به همت زین‌الدین گنج‌علی‌خان، حاکم وقت کرمان، ساخته شده است. ویژگی متمایز این کاروانسرا، پلان دایره‌ای و نامتعارف آن است که آن را از بیشتر کاروانسراهای چهارایوانی رایج در ایران متفاوت می‌سازد؛ حیاط میانی آن به شکل دوازده‌ضلعی طراحی شده و با راهروهای طاق‌دار احاطه شده است. پنج برج نیم‌دایره در امتداد دیوارهای بلند و آجری بنا برای اهداف دفاعی ساخته شده و کنگره‌ها و روزنه‌های تیراندازی در بالای دیوارها به چشم می‌خورد.

این بنا که یکسره از آجر ساخته شده، دارای چشمه‌ای طبیعی در محوطهٔ خود بوده که تأمین‌کنندهٔ آب کاروانیان بوده است. رباط زین‌الدین بابت مرمت و احیای اصولی با مصالح سنتی، دیپلم افتخار یونسکو را در سال ۲۰۰۶ میلادی دریافت کرد و سرانجام در سال ۲۰۲۳ میلادی، در قالب پروندهٔ مشترک «کاروانسراهای ایران» به عنوان یکی از تازه‌ترین آثار ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.