شهر باستانی استخر

استخر (اصطخر) شهری باستانی در استان فارس، در ۵ کیلومتری شمال تخت جمشید است که از سده سوم پیش از میلاد تا اوایل سده سوم میلادی پایتخت فرتکه‌ها و شاهان پارس بود. این شهر در دوره شاهنشاهی ساسانی به اوج شکوفایی رسید و زادگاه خاندان ساسان بود؛ از سال ۲۲۴ تا ۲۲۶ میلادی برای مدتی کوتاه نخستین پایتخت ساسانیان بود و پس از آن به‌عنوان شهر اصلی و مرکز دینی استان پارس به کار خود ادامه داد. در زمان حمله اعراب، استخر به‌سبب مقاومت سرسختانه‌اش مورد توجه قرار گرفت و مدت‌ها پس از فتح ایران همچنان سنگر دین زرتشتی ماند.

پس از بنیان‌گذاری شیراز در نزدیکی آن، استخر کم‌کم رو به زوال رفت و در دوره آل‌بویه رها و ویران شد. ویرانه‌های آن حدود ۶۰ هکتار وسعت دارد و بسیاری از بخش‌هایش هنوز کاوش نشده است؛ کاوش‌های محدود آن به نیمه نخست سده بیستم و پژوهش‌های ارنست هرتسفلد و گروهی از دانشگاه شیکاگو بازمی‌گردد. نام استخر به معنای «دژگاه» دانسته شده و ارتباط نزدیک شهر با تخت جمشید را بازتاب می‌دهد.