قلعه گلی محمدآباد

قلعه گِلی محمدآباد (قلعه گِلی کج) بنایی تاریخی در حدود ۵۰ کیلومتری شمال‌شرقی شهر قم است که در مجاورت کاروانسرای سنگی محمدآباد و در مسیر شاخه‌ای از جاده ابریشم میان اصفهان و ری قرار دارد. بر پایه پژوهش‌های باستان‌شناختی، قدمت این مجموعه به دوره اشکانی بازمی‌گردد و در آغاز به‌صورت ایستگاهی برای پشتیبانی از راه‌های تجاری شکل گرفته است؛ در دوره ساسانی با رونق دادوستد به شهرکی مسکونی گسترش یافته و پس از دوره‌ای رکود در سده‌های نخست اسلامی، در دوره سلجوقی همراه با ساخت کاروانسرای سنگی مجاور بازسازی و احیا شده است.

این مجموعه که با گونه‌های متنوعی از تکنیک‌های طاق‌زنی ساخته شده، نمونه‌ای درخور توجه از معماری دوران اشکانی-ساسانی به شمار می‌رود و کارکرد اصلی آن حفاظت از کاروان‌های تجاری و کالاهای در حال عبور از این مسیر بوده است. قلعه گِلی تا اواخر دوره قاجار و احداث راه‌های جدید قم-تهران در حدود سال ۱۲۶۱ خورشیدی مورد استفاده بوده و سرانجام متروک شده است.