تپه باستانی گنج‌دره

تپهٔ باستانی گنج‌دره که به لکی چیاغزینه نیز خوانده می‌شود، محوطه‌ای پیش‌ازتاریخی در استان کرمانشاه است که در مسیر جادهٔ منتهی به کرمانشاه، در ارتفاعی نزدیک به هزار و سیصد تا هزار و چهارصد متر قرار گرفته است. این تپه که حدود پنج متر ارتفاع و چهل متر قطر دارد، میان سال‌های ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۸ خورشیدی توسط فیلیپ اسمیت، باستان‌شناس کانادایی، مورد کاوش قرار گرفت. بر پایهٔ آزمایش‌های کربن ۱۴، نخستین سکونت انسانی در این محوطه به حدود ده هزار و پانصد سال پیش، یعنی آغاز دورهٔ نوسنگی، باز می‌گردد و این تپه یکی از قدیمی‌ترین شواهد سکونت یکجانشین در فلات ایران محسوب می‌شود.

در کاوش‌های این محوطه، ظروف سفالین ضخیم‌جدار، ابزارهای سنگی و پیکان، ابزار و ظروف استخوانی، مهره‌ها و خشت‌های خام با فرورفتگی مرکزی به دست آمده که نشان از گذار انسان به زندگی یکجانشینی، ساخت نخستین سکونتگاه‌ها، تولید سفال و اهلی‌سازی بز دارد. کشف پیکرک‌های کوچک ایزدبانو نیز گواهی بر شکل‌گیری آیین‌های مذهبی اولیه در اواخر دورهٔ نوسنگی است. تپهٔ گنج‌دره در سال ۱۳۸۰ خورشیدی با شمارهٔ ۴۳۹۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، هرچند همچنان با خطر تخریب ناشی از فعالیت‌های کشاورزی و حفاری‌های غیرمجاز روبه‌روست.