محوطه باستانی نوشیجان

محوطه باستانی نوشیجان در نزدیکی شهرستان ملایر در استان همدان واقع شده و به دوره آهن سوم و تمدن ماد، یعنی حدود دو هزار و هشتصد سال پیش، تعلق دارد. این محوطه به دلیل حفظ بقایای معماری آجری و خشتی نسبتاً کامل از دوره پیش از هخامنشی، از منابع مهم شناخت معماری ایران باستان به شمار می‌رود. کاوش‌های باستان‌شناسی در این تپه که عمدتاً بین سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۳ خورشیدی انجام شد، چند سازه اصلی را آشکار کرد: معبد مرکزی در بلندترین نقطه تپه که کارکرد دینی آن با کشف اشیای آیینی از جمله آتشدان مشخص شد، بنایی غربی هم‌اندازه با معبد که کارکرد دقیق آن هنوز روشن نیست، دژی مستطیل‌شکل با دیوارهای بلند که کارکردی دفاعی-مسکونی داشته، و تالار ستون‌دار که آخرین سازه بزرگ ساخته‌شده در این محوطه و احتمالاً دارای کارکرد آیینی بوده است.

در زیر تالار ستون‌دار، راهرویی ناتمام و کنده‌شده در دل سنگ بستر نیز کشف شده که هدف از حفر آن هنوز نامعلوم است. برخی پژوهشگران نام نوشیجان را به فرمانروایی زن در این منطقه نسبت می‌دهند. این محوطه یکی از مهم‌ترین شواهد باستان‌شناسی برای شناخت معماری و سازمان اجتماعی دوره ماد در فلات ایران محسوب می‌شود.