محوطه جهانی هگمتانه

محوطه باستانی هگمتانه در دل بافت شهری همدان جای دارد و بر اساس منابع تاریخی، پایتخت مادها، پایتخت تابستانی هخامنشیان و مقر ساتراپ ماد بوده است. اهمیت این محوطه در تداوم نقش آن به‌عنوان یکی از مراکز مهم سیاسی و اداری ایران باستان است که از دوره ماد تا پایان دوره ساسانی و فتح این سرزمین به دست اعراب در سال ۶۴۲ میلادی ادامه داشته است. بر پایه روایات، بنیان‌گذاری این شهر به دیااوکو (دیوکس) نسبت داده می‌شود و افسانه هفت باروی هم‌مرکز با کنگره‌هایی به رنگ‌های گوناگون درباره آن نقل شده است.

کاوش‌های باستان‌شناسی که عمدتاً بین سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۷۸ خورشیدی انجام شد، بخش‌هایی از شهری گسترده را در دل تپه هگمتانه آشکار کرد که دارای شبکه آب‌رسانی، محله‌بندی منظم و بناهای اداری بوده است. از میان یافته‌های مهم این کاوش‌ها می‌توان به الواح زرین و سیمین دارای کتیبه‌های هخامنشی و ظروف آیینی اشاره کرد. این محوطه به دلیل ارزش تاریخی و تداوم چندهزارساله سکونت شهری، در سال ۲۰۲۴ میلادی به‌عنوان بیست‌وهشتمین اثر ثبت‌شده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.