کاروانسرای دیر گچین

کاروانسرای دیر گچین یکی از بزرگ‌ترین و کهن‌ترین کاروانسراهای ایران است که در استان قم، در حدود هشتاد کیلومتری شمال شرقی شهر قم و در کویر مسیله، بر سر راه تاریخی ری-قم قرار دارد. هسته اولیه این بنا به دوره ساسانی بازمی‌گردد و در ادوار بعدی، به‌ویژه دوران سلجوقی، صفوی و قاجار، بازسازی و گسترش یافته است؛ به‌طوری‌که سیمای کنونی آن بیشتر متأثر از تغییرات دوره صفوی است.

این کاروانسرا دارای طرحی چهارایوانی با ابعادی نزدیک به ۱۰۹ در ۱۰۸ متر است و شامل چهار برج گرد در گوشه‌ها، اتاق‌های اقامتی متعدد، اصطبل‌های بزرگ، مسجد، حمام و آسیاب می‌شود. به دلیل اهمیت تاریخی و معماری‌اش در مسیر تجاری کهن، به «مادر کاروانسراهای ایرانی» شهرت یافته و در سال ۲۰۲۳ میلادی به عنوان بخشی از مجموعه کاروانسراهای ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.