مجموعه جهانی بیستون (کتیبه داریوش)

کتیبهٔ بیستون در دامنهٔ کوه بیستون، در نزدیکی شهرستان هرسین از توابع استان کرمانشاه قرار دارد و بزرگ‌ترین سنگ‌نبشتهٔ جهان به شمار می‌رود. این اثر به دستور داریوش بزرگ، پادشاه هخامنشی، در حدود سال ۵۲۰ پیش از میلاد برای ثبت روایت رسمی او از چگونگی رسیدن به قدرت و سرکوب شورش‌های نه‌گانه‌ای که در سراسر شاهنشاهی هخامنشی علیه او رخ داد، حجاری شد. در بخش تصویری این کتیبه، داریوش در حالی به تصویر کشیده شده که پای خود را بر پیکر گئوماتای مغ نهاده و در برابر او صف بلندی از اسیران و شورشیان ایستاده‌اند؛ نماد بالدار اهورامزدا نیز در بالای صحنه دیده می‌شود.

متن کتیبه به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی به خط میخی نگاشته شده و همین ویژگی سه‌زبانه، آن را به منبعی کلیدی برای رمزگشایی خط میخی در دوران جدید تبدیل کرده است؛ نقشی مشابه آنچه سنگ روزتا برای خط هیروگلیف مصری ایفا کرد. کتیبهٔ بیستون در سال ۱۳۱۰ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران و در سال ۲۰۰۶ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید و امروزه یکی از مهم‌ترین منابع تاریخ‌نگاری دوران هخامنشی محسوب می‌شود.