نقش‌برجسته آنوبانی‌نی

نقش‌برجستهٔ آنوبانی‌نی در نزدیکی شهرستان سرپل ذهاب و در حدود ۱۲۰ کیلومتری کرمانشاه، بر دل صخره‌ای حجاری شده و به دوران حکومت لولوبیان، از اقوام کهن ساکن زاگرس، در حدود ۲۲۰۰ سال پیش از میلاد باز می‌گردد. در این نقش برجسته، آنوبانی‌نی، پادشاه لولوبی، در برابر ایزدبانویی که برخی پژوهشگران آن را ایشتار می‌دانند ایستاده و پای خود را بر پیکر دشمنی مغلوب نهاده است؛ در کنار او پیکرهٔ ملکه نیز دیده می‌شود که ریسمانی به دست دارد و دو اسیر را با آن به دنبال خود می‌کشد. در پایین صحنه، ردیفی از اسیران برهنه نیز حجاری شده‌اند که پیروزی نظامی پادشاه را به نمایش می‌گذارند.

این اثر یکی از کهن‌ترین نقوش برجستهٔ شناخته‌شدهٔ ایران است و نشان می‌دهد که لولوبیان در هزارهٔ سوم پیش از میلاد، پیش از استقرار اقوام آریایی در فلات ایران، دارای ساختار حکومتی و جامعه‌ای سلسله‌مراتبی بوده‌اند. نقش‌برجستهٔ آنوبانی‌نی از این رو در مطالعات باستان‌شناسی و تاریخ سیاسی مناطق غربی ایران اهمیت ویژه‌ای دارد.